[center][/center]
Sosial mediada yayılan məlumata əsasən, Masallı şəhərində istismar müddətini başa vurmuş 24 ədəd iki mərtəbəli binanın yerində 8 ədəd 12 mərtəbəli yaşayış binası inşa ediləcəyi və bu prosesin cəmi 10 ay ərzində tamamlanacağı bildirilib. Bu iddialar ictimaiyyətdə bir sıra haqlı suallar doğurur.

İlk sual budur: rayon səviyyəsində bu qədər irimiqyaslı layihəni həyata keçirmək səlahiyyəti bu şəxsə kim və ya kimlər tərəfindən verilib? Onun bu sahədə təcrübəsi varmı və ya bu layihənin arxasında hansı "yaxın məmur" dayanır?

İcraçı şəxs tərəfindən vətəndaşlara verilən "təmirli ev, artıq kvadratmetr, kirayə pulu və qısa müddətə yeni mənzil" vədləri ilk baxışdan xoş səslənsə də, ciddi riyazi və texniki uyğunsuzluq göstərir. Bu uyğunsuzluqlarla bağlı yalan vədlərlə insanların aldadılması artıq ictimai narahatlıq doğurmaqdadır.

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, işçi heyətinin gündəlik və həftəlik iş saatı, istirahət günləri və əmək təhlükəsizliyi dəqiq şəkildə müəyyən olunub. O halda 12 mərtəbəli 8 binanın cəmi 10 ayda tikilməsi, təmirli şəkildə təhvil verilməsi üçün bu qədər işçi heyətinin gündə 12–14 saat işləməsi, bəzən istirahətsiz çalışması nəzərdə tutulurmu?

Əgər bu belə deyilsə, o zaman bu layihənin sadəcə vaxtı uzadılacaq və vətəndaşlar kirayədə daha uzun müddət qalacaq, narazılıqlar artacaq. Əgər bu qeyri-real vədlər bilərəkdən verilibsə, bu artıq cəmiyyətin aldadılması və hüquqların pozulması anlamına gəlir.

Bəs bu şəxsin kimlə qohumluğu var ki, bu qədər böyük layihəni bu qədər qeyri-peşəkarcasına icra etməsinə göz yumulur?

Sonda sual açıq qalır: Dövlət strukturlarının məsuliyyətli nəzarəti olmadan bu cür layihələrin arxasında dayananlar kimlərdir və bu planların əsl məqsədi və hədəfi nədir?

Yaxın günlərdə bu qohumluq bağları tərəfimizdən açıq şəkildə oxucularımıza çatırılacaq. Keçək məsələnin yalan olan vədlər məsələsinə.

“Masallı Yaşayış Kompleksi” layihəsi ilə bağlı aparılan fəaliyyətlər bir neçə mühüm aspektdən ictimai, sosial və şəhərsalma baxımından təhlil olunmalıdır:

1. Şəhərsalma və infrastruktur baxımından təhlil
- Köhnə binaların sökülməsi və yeni, çoxmərtəbəli binaların inşası Masallı şəhərinin müasir urbanizasiya prosesinə uyğun addımdır.
- Lakin 12 mərtəbəli binaların tikilməsi ərazi planlaması və əhalinin sıxlığı baxımından əlavə infrastruktur yükü yarada bilər: su, elektrik, kanalizasiya və nəqliyyat sistemi yenidən tənzimlənməlidir.
- Uşaq bağçası, məktəb və yaşıllıq sahələrinin ayrılması müsbət haldır, lakin icra mərhələsində bu sosial obyektlərin real olaraq inşa olunub-olunmaması ciddi nəzarət tələb edir.

2. Sosial ədalət və sakinlərin hüquqları
- Ailələrin 20-30% artıq sahədə yeni mənzil alması cəlbedici görünsə də, müqavilə və hüquqi təminat olmadan bu vədlər sadəcə şifahi səviyyədə qalarsa, gələcəkdə narazılıqlara yol aça bilər.
- Kirayə ödənişləri (250-300 AZN) Masallı kimi bölgə üçün adekvat görünsə də, ailənin tərkibi, şəhər mərkəzinə yaxınlıq və bazar qiymətləri ilə uyğunluğu ayrıca araşdırılmalıdır.
- Sakinlərin razılığı ilə bağlı ictimai dinləmələrin keçirilib-keçirilmədiyi və ya məcburi köçürülmə halları olub-olmadığı bilinmir.

3. Tikinti şirkətinin məsuliyyəti
- Layihəni həyata keçirən şirkət və onun rəhbəri Yalçın Kazımovun verdiyi açıqlamalarda detallar təqdim olunub, lakin:
- Müqavilələrin şəffaflığı
- Tikintinin keyfiyyəti və zəlzələyə davamlılıq
- Tikinti normativlərinə əməl olunması kimi vacib məqamlar ictimaiyyətə açıqlanmalıdır.

Nəticə: “Masallı Yaşayış Kompleksi” layihəsi müsbət urbanizasiya nümunəsi ola bilər, lakin bu yalnız şəffaflıq, sosial ədalət və ictimai nəzarət olduğu təqdirdə mümkündür. Əks halda, gözəl səslənən vədlər yerinə yetirilmədikdə, bu cür layihələr əhali arasında etimadsızlıq və sosial gərginlik yarada bilər.
[center][/center]
Tikinti sahəsində layihələrin icrası zamanı texniki normativlər və fiziki imkanlar nəzərə alınmalıdır. Gəlin Masallı Yaşayış Kompleksi çərçivəsində 24 ədəd 2 mərtəbəli binanın sökülərək yerində 8 ədəd 12 mərtəbəli binanın 10 ay ərzində inşası ilə bağlı riyazi və texniki əsaslı təhlili aparaq:

1. Tikiləcək ümumi bina sayı və mərtəbə həcmi

- 24 bina (2 mərtəbə) söküləcək → yerinə 8 bina (12 mərtəbə) tikiləcək.
- Hər yeni binada 12 mərtəbə × (orta hesabla 4 mənzil/mərtəbə) = 48 mənzil.
- 8 bina × 48 mənzil = 384 mənzil.

Əgər köhnə 24 binada təxminən 16 mənzil/bina varsa:
- 24 × 16 = 384 mənzil → mənzil sayı bərabərləşir, amma daha sıx formadadır.

2. Tikinti müddəti – texniki uyğunsuzluq

Şirkət bildirir ki, 8 bina 10 aya başa çatdırılacaq.

Riyazi hesablama:
- 10 ay = təxminən 300 gün.
- 8 bina / 300 gün = hər bina üçün 37.5 gün vaxt düşür.
- 1 bina (12 mərtəbə) üçün orta hesabla 1 mərtəbəyə 3 gün vaxt düşür.

Texniki normativlər:
- Qazıntı və bünövrə işləri: 15–20 gün
- Beton tökmə + quruma müddəti: Hər mərtəbə üçün ən azı 7–10 gün gözləmə (çünki betonun təzyiqə qarşı dayanıqlılığı 28 günə formalaşır)
- Dəmir-beton karkasın tikilməsi (12 mərtəbə): 3–4 ay
- İnşaatın tamamlanması (elektrik, su, fasad, lift, iç təmir): Əlavə 4–5 ay

Nəticə: 1 binanın tam inşası üçün minimum 8–10 ay vaxt lazımdır. Paralel aparılsa belə, 8 binanın 10 aya tam tikilib təmirli şəkildə təhvil verilməsi qeyri-real görünür.

3. Qazıntı və betonun quruma müddəti nəzərə alınmayıb

- Betonun tam möhkəmlənməsi (marka M300 və ya M400) üçün minimum 28 gün tələb olunur.
- Qazıntı işləri, armatur işləri, izolyasiya, kalıp hazırlanması və s. mərhələli şəkildə və ardıcıllıqla aparılmalıdır.
- Əgər bu mərhələlər təhlükəsizlik və texniki normalar pozularaq sürətləndirilərsə, keyfiyyətsiz bina, çöküntü, çat və zəlzələyə davamlı olmayan konstruksiya riski artır.

4. İşçi qüvvəsi və resurs çatışmazlığı faktoru

- Hər binanın eyni anda tikilməsi üçün çoxsaylı briqadalar, texnika və gecə növbəsi tələb olunur.
- Bu da böyük logistika yükü, keyfiyyət nəzarətinin zəifləməsi və qəza riski yaradır.

Yekun: 8 ədəd 12 mərtəbəli binanın 10 ay ərzində “təmirli vəziyyətdə” təhvil veriləcəyi vədi texniki, mühəndis və tikinti normativlərinə uyğun deyil.
Ya: Tikinti keyfiyyətsiz və təhlükəli olacaq, ya da vaxtında başa çatmayacaq və sakinlər kirayədə uzun müddət qalacaq.

Tövsiyə:
- Rəsmi tikinti cədvəli və mərhələlər ictimaiyyətə açıqlanmalıdır.
- Müstəqil texniki nəzarət orqanları və ictimai müşahidə qrupu prosesə cəlb edilməlidir.

Belə ciddi urbanizasiya layihələri şəffaflıq və texniki əsaslandırma ilə aparılmalıdır, əks halda narazılıq və hüquqi mübahisələr qaçılmazdır.

Məsələ ilə bağlı araşdırmalarımız davam edir. Qarşı tərəfin məsələyə dair fikirləridə önəmlidir odur ki, onlarında mövqeyn dərc etməyə hazırıq.

Bakunews.az araşdırma qrupu.